Zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony (stan nietrzeźwości) a wniosek o uznanie środka karnego za wykonany

Dwa lata temu zostało zatrzymane mi prawo jazdy za jazdę samochodem po alkoholu na okres 4 lat. Zostałem skazany za to przestępstwo na kare 4 miesięcy pozbawienia wolności, którą to karę odbyłem. W przyszłym miesiącu upływa 2 lata (a więc połowa) wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów.
Chciałbym ubiegać się o umorzenie połowy zakazu prowadzenia pojazdów. Co powinienem zrobić w tej sprawie?

Paweł

Szanowny Panie,

Kodeks karny przewiduje możliwość ubiegania się przez skazanego o uznanie za wykonany środka karnego orzeczonego w wyroku.

Jak wskazuje art. 84 § 1 KK, sąd może po upływie połowy okresu, na który orzeczono środki karne wymienione w art. 39 pkt 1-3, uznać je za wykonane, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego, a środek karny był w stosunku do niego wykonywany przynajmniej przez rok.  

Jednym z środków karnych, o którego uznanie za wykonany można się ubiegać po upływie połowy okresu na jaki został orzeczony jest określony w art. 39 pkt 3 KK zakaz prowadzenia pojazdów.

Jednak nie każdy wobec kogo orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów może się ubiegać o uznanie tego środka karnego za wykonany.  Jak wskazuje bowiem § 2 art. 84 KK, przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymienione w art. 39 pkt 2-3 orzeczono na podstawie art. 41 § 1a, art. 41a § 3 albo art. 42 § 2 lub 3.

Stosownie do art. 42 § 1 KK, sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. 
Zgodnie z art. 42 § 2 KK, sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, 174 lub 177.
I w końcu § 3 art. 42 KK wskazuje, iż sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Z Pana pytania wynika, że został Pan skazany za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości. Popełnił Pan zatem przestępstwo określone w art. 178a § 1 KK, według którego, kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. 
W grę wchodzi również ewentualnie przestępstwo z art. 178a § 2 KK, zgodnie z którym, kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu inny pojazd niż określony w §
1,  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Przestępstwo z art. 178a KK jest niewątpliwie przestępstwem, którego przedmiotem jest bezpieczeństwo w komunikacji.

Popełnił Pan zatem przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji będąc w stanie nietrzeźwości. Środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów został zatem orzeczony na podstawie art. 42 § 2 KK, a więc przepisu, który jest wymieniony art. 84 § 2 KK, który z kolei wskazuje, w jakich wypadkach skazany nie może ubiegać się o uznanie środka karnego za wykonany po upływie połowy okresu na jaki został orzeczony.

Wobec powyższego należy stwierdzić, iż nie może Pan ubiegać się o uznanie zakazu prowadzenia pojazdów za wykonany po upływie 2 lat jego wykonywania, a więc po połowie okresu na jaki został ten środek orzeczony.  Środek karny w Pana przypadku będzie wykonywany do końca okresu na jaki został orzeczony.

Jeżeli więc złożyłby Pan wniosek o uznanie środka karnego za wykonany sąd z pewnością nie rozpatrzyłby go pozytywnie.

Ze względu na popełnienie przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji w stanie nietrzeźwości środek karny będzie musiał być wykonywany przez pełny okres na jaki go orzeczono.
Jedyną szansą (ale bardzo niewielką) na anulowanie środka karnego jest ułaskawienie. Zgodnie z Konstytucją Prawo łaski stosuje Prezydent RP.
W ramach stosowania prawa łaski Prezydent może darować orzeczoną karę w całości, zmniejszyć ją czy też warunkowo zawiesić jej wykonanie.

Mógłby Pan zatem prosić prezydenta o ułaskawienie np. poprzez darowanie Panu środka karnego.

Postępowanie o ułaskawienie uregulowane są w art. 560-568 Kodeksu postępowania karnego.

Według przepisów Kodeksu postępowania karnego, prośbę o ułaskawienie przedstawia się sądowi, który wydał wyrok w pierwszej instancji (art. 561 § 1 KPK).

Rozpoznając prośbę o ułaskawienie sąd w szczególności ma na względzie zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego i jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, a przede wszystkim szczególne wydarzenia, jakie nastąpiły po wydaniu wyroku (art. 563 KPK).

Jeżeli w sprawie, w której wniesiono prośbę o ułaskawienie, orzekał tylko sąd pierwszej instancji i wyda on opinię pozytywną - przesyła Prokuratorowi Generalnemu akta sprawy lub niezbędne ich części wraz ze swoją opinią, a w razie braku podstaw do wydania opinii pozytywnej - pozostawia prośbę bez dalszego biegu (art. 564 § 1 KPK).
Jeżeli w sprawie, w której wniesiono prośbę o ułaskawienie, orzekał sąd odwoławczy, sąd pierwszej instancji przesyła mu akta lub niezbędne ich części wraz ze swoją opinią (art. 564 § 2 KPK).
Sąd odwoławczy pozostawia prośbę bez dalszego biegu tylko wtedy, gdy wydaje opinię negatywną, a opinię taką wydał już sąd pierwszej instancji; w innych wypadkach sąd odwoławczy przesyła Prokuratorowi Generalnemu akta wraz z opiniami (art. 564 § 3 KPK).

Jeżeli prośbę o ułaskawienie choćby jeden sąd zaopiniował pozytywnie, Prokurator Generalny przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej prośbę o ułaskawienie wraz z aktami sprawy i swoim wnioskiem (art. 565 § 1 KPK).

Prośba o ułaskawienie może być złożona bezpośrednio do Prezydenta RP. W takim wypadku przekazuje się tą prośbę Prokuratorowi Generalnemu w celu nadania jej biegu zgodnie z powyższymi przepisami albo z urzędu.

Prezydent może, ale nie musi zastosować prawa łaski, nawet jeżeli opinie sądu i Prokuratora Generalnego są pozytywne.

Pierwsza prośba o ułaskawienie jest zwolniona z kosztów postępowania.

Jak wskazuje art. 561 § 3 KPK, sąd powinien rozpoznać prośbę o ułaskawienie w ciągu 2 miesięcy od daty jej otrzymania.

W ewentualnym wniosku powinien Pan wskazać, że po wydaniu wyroku odbył Pan zasądzoną karę pozbawienia wolności, przestrzegał Pan porządku prawnego, środek karny został już w połowie wykonany. Jeżeli był Pan kierowcą zawodowym i ma Pan rodzinę może Pan wskazać, że pozbawienie Pana uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi powoduje, że nie ma Pan środków na utrzymaniu rodziny. Warto oczywiście wskazać, że skazanie i orzeczone kara i środki karne spowodowały pozytywną zmianę w Pana osobie i prawdopodobieństwo, że popełni Pan przestępstwo podobne do tego za które Pan został skazany jest minimalne.

Należy jednak wskazać, że Prezydent RP stosuje prawo łaski rzadko i szanse na pozytywne rozpatrzenie prośby o ułaskawienie są małe. To czy prawo łaski zostanie zastosowane zależy od opinii sądu, ale przede wszystkim od woli Prezydenta RP.


Z poważaniem,

Łukasz Obrał
Serwis prawo-porady.pl

Stan prawny na dzień 11.01.2012 r.